Specificiteit en sensitiviteit

Hoe betrouwbaar is een testuitslag? Begrippen als sensitiviteit en specificiteit bepalen hoe goed een test presteert. We leggen uit wat ze betekenen en hoe Homed-IQ ermee omgaat.

Sensitiviteit

Geeft aan hoe goed een test een aandoening kan aantonen als die daadwerkelijk aanwezig is.

Een test met een hoge sensitiviteit herkent de meeste mensen die de aandoening hebben (weinig fout-negatieve uitslagen).

In de praktijk: is je uitslag negatief, dan kun je er met grote zekerheid van uitgaan dat je de aandoening niet hebt.

Specificiteit

Geeft aan hoe goed een test kan bevestigen dat een aandoening niet aanwezig is.

Een test met een hoge specificiteit herkent de meeste mensen die de aandoening niet hebben (weinig fout-positieve uitslagen).

In de praktijk: is je uitslag positief, dan is de kans groot dat die daadwerkelijk klopt en geen vals alarm is.

Goed om te weten

Tests met zowel 100% sensitiviteit als 100% specificiteit zijn zeldzaam. De meeste diagnostische tests, ook die in ziekenhuizen, halen deze waarden niet. Homed-IQ selecteert tests met een hoge sensitiviteit en specificiteit, vergelijkbaar met de tests die in de klinische praktijk worden gebruikt.

Testprestaties van de soa-tests van Homed-IQ

Sensitiviteit en specificiteit zijn alleen te berekenen voor tests die rechtstreeks een aandoening vaststellen. Voor tests die bloedwaarden meten, zoals vitaminen of cholesterol, gelden deze cijfers niet, omdat er geen universele grenswaarde is die "afwijkend" scherp scheidt van "niet afwijkend".

Marker	Sensitiviteit	Specificiteit
Chlamydia	98.2%	99.8%
Gonorroe	97.7%	99.8%
Mycoplasma genitalium	95.8%	98.9%
Syfilis	100%	99.88%
Hepatitis B	99.9%	99.9%
HIV	100%	99.90%

Waarom ze samen tellen

Sensitiviteit en specificiteit moeten altijd samen worden bekeken. Een test met een hoge sensitiviteit maar lagere specificiteit mist weinig infecties, maar geeft mogelijk meer fout-positieve uitslagen. Andersom geeft een test met een hoge specificiteit maar lagere sensitiviteit weinig fout-positieven, maar mist die mogelijk enkele gevallen.

Screeningstests zijn vaak zeer sensitief, zodat er zo weinig mogelijk gevallen worden gemist.

Bevestigingstests zijn vaak zeer specifiek, zodat een positieve uitslag zo betrouwbaar mogelijk is.

Wat betekent dit voor jou?

Negatieve uitslag

Bij een test met een hoge sensitiviteit geeft dit een grote mate van zekerheid dat je de geteste aandoening niet hebt.

Positieve uitslag

Bij een test met een hoge specificiteit is de kans groot dat de uitslag daadwerkelijk klopt en geen vals alarm is.

Bij elke uitslag

Bij een uitslag van Homed-IQ krijg je altijd duidelijke referentiewaarden, een uitleg van de uitslag en waar nodig advies over vervolgstappen.

De sensitiviteit en specificiteit van een test worden bepaald door de gebruikte analysemethode, de kwaliteit van het laboratorium en de validatie van de test. Waar het sample wordt afgenomen, thuis of in een kliniek, verandert daar niets aan, zolang aan de juiste voorwaarden is voldaan.

Omdat Homed-IQ werkt met ISO 15189 en DAkkS geaccrediteerde laboratoria, zijn de testprestaties vergelijkbaar met die van klinische diagnostiek. De betrouwbaarheid van je uitslag is gelijkwaardig aan die van een test bij je huisarts of in het ziekenhuis.

Transparant over testprestaties

Homed-IQ publiceert sensitiviteit en specificiteit waar dat wetenschappelijk mogelijk en relevant is. Dat past bij waar wij voor staan.

Transparantie Medische betrouwbaarheid Begrijpelijke diagnostiek

Zo weet je precies wat een test wel en niet kan aantonen, en kun je samen met je huisarts of zorgverlener de juiste vervolgstappen bepalen.

Veelgestelde vragen

Wat is belangrijker: sensitiviteit of specificiteit?

Geen van beide is per definitie belangrijker, het hangt af van waarvoor de test wordt gebruikt. Bij infecties zoals hiv of chlamydia telt vooral een hoge sensitiviteit, want een gemiste infectie heeft grotere gevolgen dan loos alarm. Specificiteit wordt belangrijker als er op een positieve uitslag een belastend vervolgonderzoek of een behandeling volgt. Screeningstests worden daarom meestal ontworpen op een hoge sensitiviteit, met een bevestigingstest voor de zeldzame fout-positieve uitslagen. Homed-IQ selecteert tests die op beide waarden hoog scoren.

Kan een test met een hoge sensitiviteit toch een verkeerde uitslag geven?

Ja. Sensitiviteit zegt iets over de test zelf onder ideale omstandigheden, niet over het moment waarop jij hem doet. De meest voorkomende oorzaak van een verkeerde uitslag is te vroeg testen: binnen de vensterperiode zijn er nog niet genoeg antistoffen of genetisch materiaal aanwezig om aan te tonen. Ook de kwaliteit van je sample speelt mee, bijvoorbeeld te weinig bloed of een swab die niet volgens de instructie is afgenomen. Daarom vermelden we bij elke test de vensterperiode en adviseren we een positieve uitslag altijd met een arts te bespreken.

Betekent 100% sensitiviteit dat een test altijd klopt?

Nee. 100% sensitiviteit betekent dat de test in het validatieonderzoek elk sample herkende waarin de marker aanwezig was. Over fout-positieve uitslagen zegt dat niets, dat is specificiteit. Zo'n onderzoek vindt bovendien plaats onder gecontroleerde laboratoriumomstandigheden, met samples die op het juiste moment zijn afgenomen. In de praktijk spelen ook timing en samplekwaliteit mee, dus geen enkele test klopt in 100% van de gevallen.

Waarom hebben niet alle tests een sensitiviteit en specificiteit?

Omdat die waarden alleen gelden voor tests met een ja-of-nee-uitslag, zoals een soa-test. Tests die een waarde in je bloed meten, zoals vitamine D, cholesterol of TSH, geven geen diagnose maar een waarde die wordt vergeleken met een referentiebereik. Er is geen enkele grenswaarde die "ziek" van "niet ziek" scheidt, dus sensitiviteit en specificiteit zijn niet te berekenen. De kwaliteit van deze tests wordt anders uitgedrukt, onder andere in juistheid en precisie ten opzichte van de referentiemethode van het laboratorium.

Hoe betrouwbaar zijn thuistests vergeleken met tests in het ziekenhuis?

De analyse is identiek: je sample wordt in een ISO-gecertificeerd laboratorium geanalyseerd met dezelfde apparatuur en methodes als samples die door een arts zijn afgenomen. Het verschil zit in de afname, die je zelf doet in plaats van een zorgverlener. Homed-IQ gebruikt daarom alleen afnamemateriaal dat gevalideerd is voor zelfafname, en levert bij elke test een uitgebreide instructie mee. Onderzoek naar zelf afgenomen samples bij soa-tests laat uitslagen zien die vergelijkbaar zijn met klinisch afgenomen samples.