Wat is shigella? Symptomen, oorzaken en behandeling uitgelegd

Diarree, buikkrampen en koorts zijn veelvoorkomende symptomen van een darminfectie, maar kan shigella de oorzaak zijn? Deze zeer besmettelijke bacterie veroorzaakt een darminfectie die shigellose wordt genoemd. De bacterie verspreidt zich via besmette handen of oppervlakken, voedsel, water of seksueel contact. Hoewel de meeste mensen binnen een week herstellen, kan het vroegtijdig herkennen van de symptomen helpen om verdere verspreiding te voorkomen. In dit artikel lees je wat shigella is, hoe de bacterie zich verspreidt, welke complicaties kunnen optreden en wanneer je medisch advies moet inwinnen.

Inhoudsopgave

• Wat is shigella?

• Waarom is het belangrijk om een shigella-infectie te herkennen?

• Wat zijn de typische symptomen van een shigella-infectie?

• Hoe ontstaat een shigella-infectie?

• Wat zijn de mogelijke complicaties van een shigella-infectie?

• Wat moet je doen als je een shigella-infectie vermoedt?

• Hoe kun je je laten testen op een shigella-infectie?

• De belangrijkste punten over shigella-infecties

Wat is shigella?

Shigella is een groep bacteriën die een darminfectie veroorzaakt die bekendstaat als shigellose. Er zijn vier belangrijke soorten: Shigella sonnei, Shigella flexneri, Shigella boydii en Shigella dysenteriae.

Shigellabacteriën komen wereldwijd voor, maar infecties komen vaker voor en kunnen ernstiger verlopen in tropische en subtropische gebieden. In Nederland worden jaarlijks ongeveer 400 tot 600 gevallen van shigellose gemeld. Mannen die seks hebben met mannen lopen een verhoogd risico op besmetting. Sinds 2022 circuleert er in Nederland ook een antibioticaresistente shigellastam, die voornamelijk deze groep treft. Over een periode van twee jaar werden 62 besmettingen met deze stam gemeld, waaronder 56 bij mannen.

Bronnen: Mayo Clinic, 2024; CDC, 2024; RIVM, n.d.

Waarom is het belangrijk om een shigella-infectie te herkennen?

Het is belangrijk om een shigella-infectie vroegtijdig te herkennen om verdere verspreiding te voorkomen. Shigella verspreidt zich namelijk gemakkelijk via besmette handen of oppervlakken, voedsel, water of seksueel contact. Door de infectie op tijd te herkennen, kun je passende hygiënemaatregelen nemen, indien nodig medische hulp zoeken en het risico verkleinen dat je anderen besmet.

Bepaalde groepen lopen een groter risico om een shigella-infectie op te lopen of ernstig ziek te worden.

• Verhoogd risico op besmetting: Mensen die naar warme landen reizen, huisgenoten van besmette personen (vooral kinderen) en mannen die seks hebben met mannen.

• Verhoogd risico op een ernstig ziekteverloop: Kinderen, volwassenen ouder dan 65 jaar, mensen met ernstige onderliggende aandoeningen of een verzwakt immuunsysteem (waaronder mensen met hiv), mensen die besmet zijn met Shigella dysenteriae en mensen die medicijnen gebruiken die de darmbewegingen vertragen.

Bron: RIVM, n.d.

Wat zijn de typische symptomen van een shigella-infectie?

De symptomen van een shigella-infectie ontstaan meestal binnen één tot twee dagen na besmetting, hoewel het soms tot een week kan duren voordat de eerste klachten optreden. Sommige mensen ervaren slechts milde klachten, terwijl anderen duidelijkere symptomen ontwikkelen.

Veelvoorkomende symptomen van een shigella-infectie zijn:

• Diarree: Frequente, dunne ontlasting die bloed of slijm kan bevatten en soms langer dan drie dagen aanhoudt.

• Buikpijn of buikkrampen: Buikklachten die kunnen variëren van mild tot ernstig.

• Koorts: Een verhoogde lichaamstemperatuur, soms in combinatie met koude rillingen.

• Frequente aandrang om naar het toilet te gaan: Het gevoel dat je moet poepen, zelfs wanneer je darmen leeg zijn.

• Misselijkheid of braken: Je misselijk voelen of af en toe moeten overgeven.

De meeste mensen herstellen binnen vijf tot zeven dagen, hoewel de klachten in sommige gevallen langer kunnen aanhouden. Sommige mensen hebben helemaal geen symptomen, maar kunnen de bacteriën wel via hun ontlasting verspreiden. Shigellabacteriën kunnen nog enkele weken na het verdwijnen van de symptomen in de ontlasting aanwezig blijven. Daarom is goede hygiëne ook na het herstel belangrijk.

Bronnen: Mayo Clinic, 2024; CDC, 2024

Hoe ontstaat een shigella-infectie?

Shigella verspreidt zich via de fecaal-orale route. Dit betekent dat kleine hoeveelheden besmette ontlasting in de mond van een andere persoon terechtkomen. De bacteriën zijn zeer besmettelijk en kunnen zich verspreiden via besmette handen of oppervlakken, voedsel, water of seksueel contact.

De belangrijkste besmettingsroutes zijn:

1. Contact van persoon tot persoon: Het aanraken van besmette oppervlakken, zoals toiletbrillen, kranen, deurklinken of speelgoed, en vervolgens je mond of voedsel aanraken. Ook het verschonen van luiers of het verzorgen van iemand met shigellose verhoogt het besmettingsrisico.

2. Besmet voedsel: Het eten van voedsel dat is bereid door iemand met een shigella-infectie, vooral voedsel dat rauw wordt gegeten. Ook groente en fruit kunnen tijdens de teelt of verwerking besmet raken.

3. Besmet water: Het drinken van water dat besmet is met ontlasting van een geïnfecteerde persoon of het per ongeluk inslikken van besmet water tijdens het zwemmen in meren, rivieren of ander zwemwater.

4. Seksueel contact: Seksuele activiteiten waarbij contact met besmette ontlasting kan plaatsvinden, waaronder anale seks of het gebruik van besmette seksspeeltjes.

Bronnen: CDC, 2024; RIVM, n.d.

Hoelang is shigella besmettelijk?

Mensen met shigellose kunnen nog enkele weken na het verdwijnen van de symptomen bacteriën via hun ontlasting uitscheiden. Dit betekent dat ze anderen nog steeds kunnen besmetten, zelfs wanneer ze zich weer beter voelen. Goede hygiëne blijft daarom tijdens en na het herstel essentieel om verdere verspreiding te voorkomen.

Bronnen: CDC, 2024; RIVM, n.d. 

Wat zijn de mogelijke complicaties van een shigella-infectie?

De meeste shigella-infecties verdwijnen binnen een week zonder ernstige complicaties, hoewel het enkele weken kan duren voordat je stoelgang weer normaal is. In sommige gevallen kan de infectie echter leiden tot:

1. Uitdroging: Door frequente diarree kan je lichaam te veel vocht verliezen. Dit kan leiden tot duizeligheid, een droge mond en minder plassen. Ernstige uitdroging kan levensbedreigend zijn als deze niet wordt behandeld.

2. Stuipen: Sommige kinderen kunnen tijdens een shigella-infectie stuipen krijgen, soms in combinatie met hoge koorts.

3. Endeldarmverzakking (rectumprolaps): Door herhaaldelijk persen bij diarree kan een deel van de endeldarm via de anus naar buiten komen. Dit komt vooral voor bij ondervoede kinderen.

4. Hemolytisch-uremisch syndroom (HUS): Een zeldzame maar ernstige aandoening die het bloed en de nieren aantast en tot nierfalen kan leiden.

5. Toxisch megacolon: Een zeldzame, ernstige verwijding van de dikke darm die zonder behandeling tot ernstige complicaties kan leiden.

6. Reactieve artritis: Gewrichtspijn en zwelling die enkele weken na de infectie kunnen ontstaan, soms in combinatie met geïrriteerde ogen of pijn bij het plassen.

7. Bloedbaaninfectie: In zeldzame gevallen komen de bacteriën in de bloedbaan terecht, vooral bij mensen met een verzwakt immuunsysteem.

Bron: Mayo Clinic, 2024 

Wat moet je doen als je een shigella-infectie vermoedt?

Als je denkt dat je een shigella-infectie hebt, kunnen de volgende maatregelen je helpen herstellen en voorkomen dat je de bacteriën op anderen overdraagt:

• Was regelmatig je handen: Was je handen minstens 20 seconden met water en zeep, vooral voordat je gaat eten, voedsel bereidt of seksueel contact hebt, en nadat je naar het toilet bent geweest of luiers hebt verschoond.

• Verschoon luiers op een hygiënische manier: Gooi gebruikte luiers weg in een afgesloten afvalbak, desinfecteer het verschoonoppervlak en was daarna zowel je eigen handen als die van het kind.

• Voorkom dat je zwemwater inslikt: Wees voorzichtig tijdens het zwemmen in zwembaden, meren of vijvers, omdat besmet water de bacteriën kan verspreiden.

• Neem voorzorgsmaatregelen met voedsel en water: Drink tijdens het reizen veilig drinkwater, eet voedsel dat op de juiste manier is bereid en zorg voor een goede handhygiëne.

• Vermijd seksueel contact na een infectie: Als jij of je partner shigellose heeft, wacht dan minstens twee weken nadat de diarree is gestopt voordat je weer seks hebt.

• Voorkom verspreiding wanneer je ziek bent: Bereid geen voedsel voor anderen, deel geen eten en ga niet zwemmen. Blijf thuis van school of werk zolang je ziek bent. Voor bepaalde beroepen, vooral in de gezondheidszorg, horeca en kinderopvang, kunnen aanvullende voorwaarden gelden voordat je weer aan het werk mag.

De meeste milde shigella-infecties verdwijnen zonder antibiotica, hoewel bij ernstigere infecties behandeling nodig kan zijn.

Bronnen: CDC, 2024; CDC, 2024

Hoe kun je je laten testen op een shigella-infectie?

Een shigella-infectie wordt vastgesteld op basis van een medische beoordeling en laboratoriumonderzoek van de ontlasting. Omdat ook andere aandoeningen vergelijkbare symptomen kunnen veroorzaken, zoals diarree of bloederige ontlasting, kan een zorgverlener een ontlastingsmonster laten onderzoeken op de aanwezigheid van shigellabacteriën.

Wil je meer inzicht krijgen in de gezondheid van je darmen? Homed-IQ biedt verschillende ontlastingstesten die je eenvoudig thuis kunt uitvoeren, waaronder de Microbioom Test. Deze test analyseert de bacteriën die in je darmen leven en geeft je informatie over je darmmicrobioom. Een microbioom Test is echter geen diagnostische test voor shigella en kan een actieve infectie niet bevestigen of uitsluiten. Vermoed je dat je shigellose hebt? Neem dan contact op met je huisarts voor passend onderzoek en advies.

De belangrijkste punten over shigella-infecties