Wat zijn normale testosteronniveaus op verschillende leeftijden?

Van het stimuleren van kracht en energie tot het beïnvloeden van je stemming en je seksuele gezondheid: testosteron is een klein hormoon met een grote impact. De waarden veranderen gedurende je leven: ze pieken tijdens de mannelijke puberteit, zijn lager bij vrouwen en nemen geleidelijk af met de leeftijd. Als testosteron uit balans raakt, merk je dat vaak duidelijk. Daarom is het een van de belangrijkste hormonen om te begrijpen voor je lange-termijngezondheid. In deze blog lees je wat normale testosteronniveaus zijn en waarom ze belangrijk zijn.

Inhoudsopgave

• Wat is testosteron

• Normale testosteronniveaus per leeftijd

• Symptomen van een tekort aan testosteron

• Symptomen van een teveel aan testosteron

• Wanneer moet je testosteron laten testen

• Tips voor gezonde testosteronniveaus

• Samenvatting

Wat is testosteron

Testosteron wordt vaak het belangrijkste mannelijke geslachtshormoon genoemd omdat het vooral in de testikels wordt aangemaakt. Maar ook vrouwen maken testosteron aan, in kleinere hoeveelheden, in de eierstokken en bijnieren. Bij beide geslachten speelt testosteron een rol in:

• Ontwikkeling van mannelijke inwendige en uitwendige geslachtsorganen (foetale fase, man)

• Start van de ontwikkeling van de testikels (foetale fase, man)

• Groeispurt in de lengte (puberteit, man)

• Groei van lichaamshaar en schaamhaar (puberteit, man)

• Vergroting van penis, testikels en prostaat (puberteit, man)

• Toename van libido (puberteit & volwassenheid, man)

• Ondersteuning van de spermaproductie (volwassenheid, man)

• Stimulatie van rodebloedcel-aanmaak (volwassenheid, man)

• Behoud van bot- en spiersterkte (volwassenheid, man)

• Bijdrage aan een gevoel van welzijn (volwassenheid, man)

• Versterking van libido (volwassenheid, vrouw)

• Omzetting naar oestrogeen (estradiol) in de eierstokken (volwassenheid, vrouw)

Bron: Cleveland Clinic, 2022 

Normale testosteronniveaus per leeftijd

De onderstaande tabel laat veelgebruikte referentiewaarden zien voor testosteron naar leeftijd en geslacht. De waarden staan in nanogram per deciliter (ng/dL).

Bron: Cleveland Clinic, 2022

Bij jongens stijgen de waarden sterk tijdens de puberteit en bereiken ze een piek in de late tienerjaren. Daarna stabiliseren ze. Bij meisjes blijven de waarden veel lager, met een kleine stijging tijdens de puberteit, waarna ze weer stabiliseren en later dalen.

Figuur: Referentiewaarden van testosteron per leeftijdsgroep (bovengrenswaarden), aangepast van Cleveland Clinic, 2022

Opmerking: De figuur toont de bovengrenswaarden van de gerapporteerde referentiebereiken voor testosteron bij mannen en vrouwen per leeftijdsgroep.

Symptomen van een tekort aan testosteron

Een tekort aan testosteron kan bij zowel vrouwen als mannen allerlei klachten geven, zoals veranderingen in seksuele gezondheid, stemming, energie en lichamelijke functies.

Oorzaken van laag testosteron

Bij vrouwen: meestal door de overgang of het verwijderen van de eierstokken. Andere oorzaken: genetische aandoeningen (zoals Turner-syndroom), problemen met eierstokken of bijnieren, tumoren van de hypofyse, kankerbehandelingen, ondervoeding, vroege overgang of medicijnen (anticonceptie, steroïden, oestrogeentherapie, opioïden).

Bij mannen: problemen met de testikels (beschadiging, infectie, operatie, genetische aandoeningen, kankerbehandeling of steroïdengebruik) of met de hormoonregulatie in de hersenen (hypofyse/hypothalamus). Ook: chronische ziekten, obesitas, diabetes, slaapapneu, bepaalde medicijnen en natuurlijke afname door veroudering.

Bronnen: Cleveland Clinic, 2023; Cleveland Clinic 2022

Symptomen van een teveel aan testosteron

Te veel testosteron kan ook klachten veroorzaken, afhankelijk van leeftijd en geslacht.

Oorzaken van hoog testosteron

Bij vrouwen: meestal door PCOS (polycysteus-ovariumsyndroom, 10–15% van vrouwen in vruchtbare leeftijd). Andere oorzaken: aangeboren bijnierhyperplasie, eierstok- of bijnier­tumoren.

Bij mannen: zeldzaam; meestal door testikel- of bijnier­tumoren of aangeboren bijnierhyperplasie bij jongens. Bij volwassen mannen moeilijk te herkennen.

Bron: Cleveland Clinic, 2022

Wanneer moet je testosteron laten testen?

Een test is zinvol als je meerdere symptomen ervaart of als er risicofactoren zijn, zoals onvruchtbaarheid, chronische aandoeningen (obesitas, diabetes) of een geschiedenis van testikelbeschadiging of operatie. Je kunt dit via je huisarts laten testen met een standaard bloedtest, of kiezen voor een thuistest, zoals de Homed-IQ Testosterontest (eenvoudige vingerprik, snelle uitslag in je mailbox).

Tips voor gezonde testosteronniveaus

Je dagelijkse gewoontes spelen een grote rol. Enkele praktische tips:

• Houd een gezond gewicht: buikvet verlaagt testosteron, afvallen verbetert het.

• Blijf actief: krachttraining en cardio helpen beide; zware samengestelde oefeningen geven de grootste boost.

• Eet gevarieerd: focus op eiwitten, gezonde vetten en veel groente. Vooral oesters, uien, vette vis en olijfolie zijn nuttig.

• Slaap voldoende: 7–9 uur per nacht en stress goed managen.

• Beperk alcohol: maximaal één drankje per dag.

• Stop met roken: tabak verstoort hormonen en schaadt de spermakwaliteit.

• Check medicijnen en aandoeningen: overleg met je arts of iets je hormonen beïnvloedt.

Bron: Harvard Health Publishing, 2024

Samenvatting

Testosteron is een essentieel hormoon voor mannen én vrouwen. Het beïnvloedt groei, seksualiteit, stemming, energie en fysieke kracht. De waarden veranderen door het leven heen: ze stijgen tijdens de mannelijke puberteit, blijven laag bij vrouwen en nemen geleidelijk af bij het ouder worden. Zowel te weinig als te veel testosteron kan gezondheidsproblemen veroorzaken, met uiteenlopende oorzaken. Merk je klachten, dan kan een test duidelijkheid geven. Gezonde leefstijlgewoontes – zoals een goed gewicht, regelmatig bewegen, gezonde voeding, voldoende slaap, weinig alcohol en niet roken – helpen je testosteron in balans te houden.